NAWIGACJA

Ćwiczenia w podwodnej nawigacji są istotną częścią kursu nurkowania dla zaawansowanych. Nurek powinien znać swoje położenie pod wodą. Nawigacja jednak jest bardzo trudna z powodu ograniczonej widoczności, braku punktów odniesienia, ograniczonej percepcji zmysłów wynikającej z dezorientacji. W trakcie ćwiczeń tej części kursu, jego uczestnicy zaznajomią się z technikami umożliwiającymi im określenie swego położenia względem punktu, z którego wyruszyli. Pierwsza z metod polega na wykorzystaniu naturalnego otoczenia, druga zaś wykorzystuje kompas. Nawigacja podwodna ważna jest z następujących względów:

 -Staranna nawigacja może zapobiec potrzebie wolnego wypływania na powierzchnię przy końcu nurkowania;

 -Zaplanowana i znana wszystkim trasa pod wodą pozwala na łatwiejsze utrzymanie kontaktu między nurkującymi;

 -Łatwiej osiągnąć wyznaczony cel;

 -Przy ograniczonej widoczności umiejętności nawigacyjne są wprost niezbędne.

Prawidłowa nawigacja podwodna pomaga zapewnić bezpieczeństwo. Zapobiega ona również konieczności wypływania na powierzchnię w celu określenia pozycji, co znane jest pod nazwą pływania „z odbicia", które jest z kolei częstą przyczyną choroby dekompresyjnej.

NAWIGACJA NATURALNA

Techniki nawigacji naturalnej obejmują trzy składniki:

1. wzory nurkowe,

2. określanie odległości,

3. kierowanie się naturalnymi punktami odniesienia.

Każdy kurs dla zaawansowanych wspomina o kilku rodzajach wzorów nurkowych, ich zaletach bądź też wadach. Jednym z najbardziej popularnych wzorów nawigacyjnych i jednocześnie najnudniejszym jest wzór out-and-back. Nurek rozpoczyna podróż z pewnego punktu, przepływa pewien dystans do punktu, w którym dokonuje zwrotu o 180°, po czym wraca tą samą drogą do punktu wyjścia. Aby urozmaicić ten wzór, nurkowie powinni nieco zboczyć z wyznaczonego szlaku. Jednak by tego dokonać, muszą zbaczać ze szlaku pod odpowiednim kątem, by z kolei móc z łatwością na niego wrócić. Wzoru out-and-back używa się przede wszystkim w nurkowaniu w określonym celu (jak np.: wrak statku czy rafa). Wzory nurkowe bazujące na kwadracie i prostokącie są bardziej popularne, gdyż nurkowie pokonują dłuższy dystans przy zmieniającym się nieustannie otoczeniu. Poza tym dokonują dogodnych zakrętów o 90". Wzory oparte na trójkącie nie są już tak wygodne, ponieważ wymagają zakrętów pod kątem większym niż 90", co jest znacznie trudniejsze do wykonania, szczególnie przy złej widoczności. Dlatego też wzór ten poleca się jedynie przy dodatkowym użyciu kompasu. Wzory w oparciu o okrąg to z pewnością zadanie najtrudniejsze i praktycznie niemożliwe do wykonania, chyba że użyjemy kompasu. Wyjątkowo trudno jest określić swe położenie względem jakiegokolwiek punktu na okręgu. Aby dobrze i bezpiecznie nurkować, należy umieć ustalić odległość pod wodą. Umiejętność ta pomocna jest również w przemieszczaniu podwodnych punktów oraz w technikach poszukiwawczych. Istnieje wiele sposobów określania odległości, od niedokładnych przybliżeń do precyzyjnych pomiarów. Omówimy niektóre z nich. Ciśnienie w butli. Ilość zużywanego powietrza w butli podzielona jest na ilość segmentów wzoru nurkowego. Nurek zmienia kierunek trasy zgodnie z odczytem ilości powietrza w zbiorniku. To dość dokładny sposób ustalania odległości, gdyż bierze pod uwagę przystanki na trasie. Jednakże, ponieważ rozdziela ilość powietrza na segmenty wzoru nurkowego, nie mierzy przepłyniętego dystansu. Czas. Do określenia odległości używa się także czasu. Przyszli nurkowie uczą się, w jaki sposób obliczyć przeciętną odległość, którą pokonują w ciągu danej jednostki czasu. Następnie nurkowie mogą pod wodą określić dystans na podstawie stosunku czasu do prędkości. Niedogodność tej metody polega na tym, że nie bierze ona pod uwagę przystanków oraz zwolnienia tempa przy dokonywaniu obserwacji pod wodą. Cykl ruchu nóg. Cyklem nazywamy ruch jednej nogi w górę i w dół. Najpierw należy ustalić odległość, którą pokonujemy w trakcie jednego cyklu. Następnie trzeba policzyć cykle i stosunkowo dokładnie zmierzyć przepłynięty dystans. Dużym plusem tej metody jest fakt, że nurkowie mogą się zatrzymywać, i nie ma to dużego wpływu na dokładność pomiaru. Z drugiej jednak strony, prądy morskie oraz fale przypływu mogą istotnie wpłynąć na odległość, którą nurek pokonuje w trakcie jednego cyklu. Nurkowie muszą przewidywać wpływ prądów i dostosowywać do nich swe ustalenia. Rozpiętość ramion. Mierzy się je w następujący sposób: jedna ręka wyciągnięta do przodu, druga z tyłu. Następnie przednią rękę przeciągamy pod wodą, a tylną nad wodą sięgamy w przód. Jest to dość dobry sposób na mierzenie krótkich odległości, jednak niezbyt wygodny przy kamienistym, nierównym i pofalowanym terenie. Kierowanie się naturalnymi punktami odniesienia. Naturalne punkty odniesienia, wzory nurkowe oraz możliwość precyzyjnego określenia przepłyniętej odległości to trzy dostępne nurkowi systemy nawigacyjne. Ważniejsza jest dla nurka znajomość obszaru, w którym będzie się poruszać niż same umiejętności. Jeśli zna on teren, sprawa jest prosta. Jeśli jednak nie, należy dołożyć wszelkich starań, aby zebrać informacje od innych nurków. Jeśli to się nie uda, konieczne jest zachowanie dużej ostrożności. Trzeba także wziąć pod uwagę naturalne cechy danego obszaru. Do naturalnych punktów odniesienia można zaliczyć: ściany podwodne, zatoczki, skały przybrzeżne, połacie wodorostów, rafy koralowe, załamania fal i fale przypływowe (które na ogół załamują się pod kątem prostym w stosunku do linii brzegowej, są więc wiarygodnymi punktami odniesienia), a także prądy morskie, falisty układ piasku pod wodą (jest to również użyteczna wskazówka, gdyż fale piasku zwykle układają się równolegle do linii brzegu), kąt padania słońca (na podstawie kierunku, z którego promienie słoneczne wchodzą w wodę), itd. Użytecznych wskazówek mogą także dostarczać różne rośliny i zwierzęta morskie, np. wialnie rosnące pod kątem prostym w stosunku do przeważającego prądu lub przeróżne algi żyjące na różnych głębokościach. Im lepiej nurek pozna otaczające go podwodne środowisko, tym lepiej uda mu się nawigować i tym przyjemniejsze staną się podwodne eskapady. W części kursu dotyczącej nawigacji uczy się też technik lokalizacji obszaru nurkowania. Jest to stosunkowo łatwe, gdy mowa o nurkowaniu przybrzeżnym, ponieważ istnieje bezpośredni związek między obszarem nurkowania a punktami na lądzie (punkt, z którego wyruszamy, punkt, w którym wychodzimy z wody). Jeśli zaś chodzi o nurkowanie z dala od lądu, konieczne jest użycie „punktu zaczepienia" na lądzie (namiar pozycji). Chodzi o ustawienie w szeregu kilku przymocowanych na brzegu obiektów wzdłuż jednego kursu w kierunku pożądanej lokacji, następnie należy rozstawić w szeregu kolejne kilka oznaczników w kierunku lokacji, a punkt przecięcia tych linii wyznaczy dokładny obszar nurkowania. Najlepszy namiar pozycji stanowią wysokie, wąskie, rzucające się w oczy, dobrze rozstawione oznaczniki. Kąt między dwoma wyznaczającymi liniami powinien być jak najszerszy, gdyż zwiększy to dokładność pomiaru.

NAWIGACJA Z KOMPASEM

Kompas jest jedynym niezawodnym urządzeniem nawigacyjnym w wodach o ograniczonej widoczności, mało charakterystycznym dnie, lub na otwartych średnich wodach, gdzie nie ma żadnych punktów odniesienia. Podczas trwania kursu nurkowie uczą się nawigacji przy użyciu kompasu, przy czym najpierw trenują na lądzie, a dopiero później na otwartych wodach. Nurkowie ćwiczą ustawianie kompasu, nurkują zgodnie z wyznaczonymi kursami, a także wzorami nurkowymi. Następnie muszą przystąpić do następujących testów:

1. Dopłynięcie na odległość 8 m do obiektu oddalonego o 90 m, zgodnie ze wskazaniem kompasu;

2. Nawigacja wzoru nurkowego opartego na kwadracie z jednominutowymi odpłynięciami z trasy przy użyciu kompasu. Należy dopłynąć na

    odległość 8 m od punktu wyjścia;

3. Nawigacja wzoru nurkowego opartego na trójkącię z jednominutowymi odpłynięciami z kursu przy użyciu kompasu. Należy dopłynąć na odległość 8 m od punktu wyjścia.

GPS (Global Positioning System) - nawigacja poprzez satelitę. W tej chwili jest jeszcze bardzo droga, ale dzięki szybkiemu postępowi w technologii oraz rozwojowi rynku wkrótce powinna stać się dostępniejsza znacznie ułatwiając podwodną nawigację.